In 2025 neem ik deel aan een opleiding tot organisatie-opsteller. Naast de ambachtelijke leerlijn, is er ook een persoonlijke leerlijn. Die start met een opstelling over jezelf, gevoed door je genogram. Ik ben op dat moment geen fan van stambomen maar naarmate ik er mij meer in verdiep, hoe meer ik erdoor gefascineerd raak. Het is een onmisbare basis voor diepgaand systemisch werk. Zo heb ik voor de samenstelling van mijn stamboom aan mijn vader en mijn moeder heel wat vragen gesteld over hun ouders en grootouders. Een mooie insteek om ook over hen meer te weten te komen.

Eind mei 2026 neem ik samen met twintig andere mannen deel aan een vierdaagse opleiding Parcivals Men. Tijdens de avondsessie op zaterdag 30 mei gaat het over onze vaders. Het is inspirerend en tegelijk confronterend om de verhalen te horen van de andere mannen. Terwijl ik over mijn vader vertel, komt het in me op dat ik met hem alleen nog geen enkele keer echt diepgaand over het leven heb gepraat. En hij is de 91 voorbij. Hoeveel tijd is er nog? Niemand die het weet, wel besef ik dat ik beter niet te lang wacht. Ik doe er de belofte om het laatste gesprek met mijn vader te voeren. En om samen met hem alleen te zijn, zit er niets anders op dan mijn moeder te ontvoeren.

Op 27 juni is het zover. Ik probeer me de dagen voordien wat voor te bereiden, ik weet immers niet goed hoe het aan te pakken. Ik besluit om op het veld te vertrouwen en te voelen wat er zich aandient. Ik breng mijn moeder bij haar nicht voor een bezoekje om haar een paar uur later weer te gaan halen.

We zijn nu alleen, ik zet mijn stoel rechtover zijn zetel. Ik begin vragen te stellen over vroeger. Langzaamaan overlopen we zijn leven, van toen hij klein was tot nu, met alles wat er tussenin is gebeurd. Hij zegt heel wat dingen die hij me nog nooit heeft verteld. Als hij zijn leven kon overdoen, dan zou hij het opnieuw op dezelfde manier doen. Hij heeft nooit gestudeerd maar dat was zijn eigen keuze. Dat wist ik niet, ik dacht dat hij niet mocht studeren van zijn ouders. Neen, hij wou liever op de boerderij werken waar zijn moeder was opgegroeid. Hij heeft daar bijna heel zijn leven gewoond.

De plotse dood van zijn moeder heeft hem enorm aangegrepen. De dokter kwam langs toen ze zich niet goed voelde en wou haar een spuit geven. Zijn vader zei dat hij moest opletten want dat ze het aan haar hart had. De dokter gaf de injectie toch, een kwartier later overleed ze in haar bed, met haar man en kinderen rondom haar. Hij vertelde ook over zijn twee zussen en zijn twee broers die allebei vroeg zijn overleden. Hij heeft daar nooit iets speciaal aan gezien.

Hij vertelt over de relatie met mijn moeder en hoe hij daar uiteindelijk zijn weg in heeft gevonden. En dat hij ons heel graag ziet. Hij vertelt dat hij nu oud is en veel pijn heeft en aan het wachten is op de dood. Dat hij daarin niet te kiezen heeft en dat hij nog wat verder wil leven zodat moeder niet alleen overblijft. Ik zeg hem dat dit niet hoeft maar dat dit zijn eigen keuze is. “Ik kan mezelf toch niet kapotmaken”, antwoordt hij. “Kom, we gaan over iets anders praten”, zegt hij daarna. Heb ik hem op dat moment aan het nadenken gezet? Dat vraag ik me nu af.

Ik heb hem bedankt voor alles wat hij voor mij en mijn broer gedaan heeft, dat hij mij altijd gesteund heeft en mij heel veel geleerd heeft. Ik vertel dat ik momenteel heel gelukkig ben en dat het mij goed gaat. Dat ik nog een tijdje hier op de wereld blijf en daarna bij hem kom. “Daar geloof ik niet in” zegt hij. Ik zeg dat de ziel van zijn moeder nog op de boerderij rondzwerft en dat zijn ziel dat ook zal doen net als die van mij later. Ik word mij daar enkele maanden eerder van bewust toen ik voor haar foto op zolder sta en alle haren op mijn lichaam recht komen.

De moeder van mijn vader, mijn oma die ik nooit gekend heb maar toch ontmoet heb …

We worden tijdens het gesprek verschillende keren heel emotioneel. Ik heb zijn tranen aangekeken, ze met die van mij vermengd en gezegd dat zijn tranen oké zijn. “Met ouder worden, word ik emotioneler, en jij hebt dat ook”, zegt hij. Ik heb tijdens het gesprek zijn been vastgepakt en hem ook een intense knuffel gegeven.

Op het einde werd het gesprek wat luchtiger, hij vertelde ook nog een grap. Na het gesprek stuur ik hem een bericht om hem te bedanken. Hij antwoordt: “graag gedaan, we weten nu toch iets meer over elkaar”.

Na dit gesprek volgt er nog een gesprek met hem alleen. Mijn moeder heeft immers haar zus die pas in een rusthuis verblijft lange tijd niet meer gezien. Samen hebben we alle huizen uit de straat overlopen en vertelt hij wie daar vroeger in woonde en welke huizen er vroeger nog niet stonden. Ook heeft hij nog een aantal pittige anekdotes verteld. En zo kreeg ik een goed beeld over wie mijn vader is en hoe zijn leven is verlopen.

Begin augustus begint zijn gezondheid nog meer achteruit te gaan. Hij heeft heel veel pijn, kan nog moeilijk ademhalen, zijn stem wordt zwakker en hij komt nog amper uit zijn zetel. Maar hij is nog heel lucide. Als de dokter langskomt, vraagt hij plots euthanasie. Die wimpelt zijn verzoek af, hij is daarvoor nog te goed. Maar de volgende keer, vraagt hij het opnieuw, hij meent het. Hij heeft de moeilijke beslissing genomen en het dilemma ‘vertrekken of blijven voor moeder’ zelf opgelost. Even gaat het nog richting palliatieve sedatie maar uiteindelijk is hij vastbesloten.

Op 22 augustus vindt het afscheid van zijn lichaam plaats. Met de dichte familie rondom hem. Als we binnenkomen, zegt hij: “Het is mijn laatste reis”.

Ik vertel hem nog een keer over zijn moeder en haar ziel. En dat zijn ziel hier ook blijft. Hij zegt “Bedankt”. Hij is heel dapper, waardig en vredig. Hij kijkt ons nog een keer aan en zegt dat we ons niet schuldig moeten voelen, dat hij het zelf zo gewild heeft. Terwijl de dokter de injectie geeft, houden we hem stevig vast. Een bijzonder emotioneel maar ook mooi moment. Een kat - die we nooit eerder gezien hebben - krabt ondertussen aan het gaas van de vliegendeur.

De dagen nadien verlopen in het teken van de rouwdienst. We besluiten om er een heel mooie viering van te maken. Het wordt een prachtig moment dat we aan de vier seizoenen ophangen, de cirkel van het leven.

De rouwbrief van vader: lente – zomer – herfst - winter

Ingeleid door Vivaldi met telkens een deel van zijn rijk levensverhaal, gestoffeerd door foto’s van vroeger en nu en onder begeleidende muziek van Leonard Cohen (Hallelujah), The Beatles (In My Life), , Ben Harper & the Blind Boys of Alabama, Nathalie Merchant, Buurman (Elk einde en Stef Bos Johny Cash (Hurt). Bij elk seizoen lezen mijn broer, ik, onze dochter Sharlien en onze zoon Joachim (vanop afstand – mijn stem door de audio-boxen) doorleefde en warme teksten voor. We vertellen het zoals het is geweest. Met veel licht- en ook enkele donkere kanten, zoals vader het ook wil.

Er zijn tijdens de dienst heel wat emotionele momenten maar ik kan blijven staan als een man en waardig en dapper voorlezen. Soms stokt mijn stem even, ik haal rustig adem, kijk de mensen een voor een door mijn tranen aan en ga dan weer door. Ik vertel ook dat ik steeds in de tegenwoordige tijd over mijn vader zal blijven spreken. En dat ik geen afscheid neem want hij is hier. Na het voorlezen bij het spreekgestoelte, geef ik hem een denkbeeldige innige knuffel.

Tijdens het condoleren nadien zijn veel mensen zeer geëmotioneerd door het mooie eerbetoon aan vader. Ze vallen ons huilend in de armen. Ik vind het een heel grote eer om hen op dat moment te kunnen dragen. En dat gebeurt ook tijdens de koffietafel. De getoonde foto’s liggen per seizoen uitgespreid over enkele tafels. Familie, vrienden en buren lopen erlangs om herinneringen op te halen en te mijmeren over de tijd van toen.

De foto van vader krijgt een speciaal plaatsje in zijn zetel thuis. Ik maak er een gewoonte van om hem te groeten als ik binnenkom en “tot de volgende” te zeggen als ik wegga. Omdat dat goed voelt en in de hoop dat moeder dat ook gaat doen. Als we terug thuiskomen van de koffietafel, is de kat er weer. We hebben haar meer dan een week niet gezien. Toch wel een heel bijzonder teken. De dagen nadien zal ze zich niet meer laten zien. En moeder zegt bij het binnenkomen: “Robert, we zijn hier weer”.

Ook in mijn Parcival’s Mens kast, krijgt mijn vader zijn foto een speciale plek net als zijn as. Ik brand alle dagen een kaarsje naast zijn rouwprentje. Het lijkt misschien vreemd maar zowel de dagen en weken nadien voel ik geen verdriet. Wel veel dankbaarheid, trots en tederheid. Ik denk omdat ik de tijd heb gehad om op een mooie manier afscheid te nemen, het laatste gesprek te kunnen voeren en zijn afscheid van zijn lichaam intens te kunnen beleven.

Parcival’s Men kast Dirk met een speciaal plekje voor vader en zijn as

Ik ben Hilbrand Westra en zijn Parcivals Men heel dankbaar want tussen 30 mei en 22 augustus zaten maar twaalf weken. Veel waardering ook voor mijn psycho-therapeute Nadine Dernaucourt van House of the Heart om mij te begeleiden tijdens mijn helingsproces. Ook veel dank aan Philippe Bailleur en Leanne Steeghs voor hun krachtige opleiding tot organisatie-opsteller. want daar werd het zaadje geplant om te gaan graven in mijn verleden.

““In mijn oorsprong ligt mijn bestemming besloten””

— Dirk De Boe, zoon van Robert De Boe (1934 – 2026 – xxxx …)